Ergenlikte öfke neden bir anda yükselir?

Ergenlikte öfke neden bir anda yükselir?

Kısa açıklama: Bir hatırlatma, ergenin kulağına eleştiri veya güvensizlik gibi gelebilir. Tartışma yatıştığında, öfkeden hemen önce ne olduğunu konuşmak gencin yaşadığını anlamaya yardımcı olabilir.

“Ödevini bitirdin mi?” diye soruyorsunuz. Çocuğunuz “Bana güvenmiyorsunuz zaten” deyip kapıyı kapatıyor. Sizin aklınızda akşamın planı var. Onun aklında ise o gün sınıfta çözemediği soru, arkadaşının yaptığı yorum ve eve gelince bir kez daha yetersiz hissedeceği korkusu olabilir. Sizin duyduğunuz ilk yüksek ses, onun yaşadığı gerginliğin son halkası olabilir.

Ters Yüz 2’de Riley’nin zihninde neler oluyor?

Filmde Riley ergenliğe adım atarken, zihnindeki kontrol merkezinde Öfke, Neşe ve Üzüntü gibi tanıdık duygulara Kaygı da katılır. Riley bir yandan arkadaşlıklarını sürdürmeye çalışır, bir yandan hokeyde kendini göstermek ve yeni bir gruba ait olmak ister. Gelecekte nelerin ters gidebileceğini düşündükçe, o anda önünde duran durumla baş etmek de zorlaşır. Film, bir gencin aynı anda hem kabul görmek isteyebildiğini hem de bunun için hissettiği baskıyla baş etmeye çalıştığını görünür kılar. 

Evde çocuğunuzun zihnindeki kontrol merkezini göremediğiniz için ilk fark ettiğiniz duygu öfke olabilir. O sırada genç, arkadaşlarının onu dışarıda bırakmasından kaygılanıyor ve size buna kızgın bir sesle karşılık veriyor olabilir. Bazen de gerçekten bir sınırının aşıldığını hisseder ve doğrudan buna kızar. Bunu anlamanın yolu, sakinleştiğinde o anı onun gözünden dinlemektir.

Duyguyu anlamak ve davranışa sınır koymak

Duygu düzenleme, öfkeyi fark etmek, o anda neye ihtiyaç duyduğunu anlamak ve nasıl karşılık vereceğini seçmek gibi becerileri kapsar. Bu beceriler ergenlikte gelişmeye devam eder. Türkiye’de ortaokul öğrencileriyle yapılan araştırmalarda, gençlerin daha demokratik olarak algıladığı ebeveyn tutumları ile duygularını yönetmek için kullandıkları daha işlevsel yollar arasında ilişki görülüyor. Evde bunun karşılığı, neye izin vereceğinizi açıkça söylerken çocuğunuzun yaşadığını da dinlemeye yer ayırmak olabilir. 

“Bu soruya kızdığını görüyorum. Birbirimize bağırırken konuşmak zorlaşıyor. Biraz ara verelim, yemekten sonra bu konuya dönelim.”

Yemekten sonra söz verdiğiniz gibi dönmeniz önemli. “Ödevi sormam sana nasıl geldi?” diye sorabilirsiniz. Çocuğunuz “Sürekli beni kontrol ediyorsunuz gibi geliyor” derse, önce hangi anları kastettiğini öğrenin. Sonra kendi kaygınızı paylaşın. Örneğin teslim saatini hatırlatmanız gerekiyorsa, bunu kaç kez ve nasıl yapacağınızı birlikte belirleyebilirsiniz.

Ne zaman destek alınabilir?

Tartışmalar giderek sıklaşıyor, evdekiler tepki görme korkusuyla önemli konuları açamıyor veya genç okulda ve arkadaşlıklarında da öfkesini yönetmekte zorlanıyorsa bir uzmanla görüşebilirsiniz. İlk görüşmede yakın zamanda yaşanan bir tartışmayı başından sonuna anlatmak, öfkenin hangi noktada yükseldiğini ve araya nerede girilebileceğini somutlaştırır. Fiziksel saldırı veya güvenlik riski varsa öncelik güvenliği sağlamak ve gecikmeden yardım almaktır.

Kaynakça

• Atalay, D. ve Özyürek, A. (2021). Ergenlerde duygu düzenleme stratejileri ve ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Araştırma makalesi
• Silvers, J. A. (2022). Adolescence as a pivotal period for emotion regulation development. Derleme
• Pixar Animation Studios. Inside Out 2
• National Institute of Mental Health. Children and mental health: Is this just a stage?